Jak rozmawiać z osobą uzależnioną?

To pytanie bardzo często zadają rodziny.

„Co mam powiedzieć?”

Za tym pytaniem stoi zwykle długa historia: miesiące albo lata prób, obietnic, awantur, cichych dni i nadziei, że „może tym razem”. I narastające poczucie bezradności, bo żadna z dotychczasowych rozmów nie zadziałała.

Powiedzmy to uczciwie na początku: nie ma jednego magicznego zdania, które sprawi, że osoba uzależniona natychmiast podejmie terapię. Można jednak zmienić sposób rozmowy. A to realnie zwiększa szanse, że słowa w końcu dotrą.

Dlaczego dotychczasowe rozmowy nie działały

Uzależnienie broni się przed prawdą. Zaprzeczanie, umniejszanie, obwinianie innych to nie złośliwość, tylko część mechanizmu choroby. Kiedy rozmowa zaczyna się od ataku, ten mechanizm dostaje dokładnie to, czego potrzebuje: powód, żeby się bronić zamiast słuchać. Wyrzuty utwierdzają osobę uzależnioną w roli oskarżonego, a oskarżony nie szuka pomocy, tylko obrony.

Dlatego kierunek zmiany jest taki: mniej o winie, więcej o trosce. Mniej o przeszłości, więcej o tym, co widzisz i czego się boisz.

Co mówić zamiast

Zamiast:

„Znowu wszystko zniszczyłeś.”

spróbuj:

„Martwię się o Ciebie i widzę, że dzieje się coś, z czym coraz trudniej Ci sobie poradzić.”

Zamiast:

„Masz natychmiast przestać.”

możesz powiedzieć:

„Chciałabym, żebyś porozmawiał ze specjalistą. Mogę Ci w tym pomóc.”

Różnica nie polega na uprzejmości. Pierwsze zdania mówią: jesteś problemem. Drugie mówią: masz problem, a ja jestem po twojej stronie. Na pierwsze można odpowiedzieć tylko obroną. Na drugie da się odpowiedzieć rozmową.

Warto też wybrać moment: rozmawiać na trzeźwo, w spokoju, bez świadków i bez presji czasu. Jedna cicha rozmowa w dobrym momencie znaczy więcej niż dziesięć awantur.

Czego unikać

Nie warto:

• upokarzać,
• wyśmiewać,
• prowadzić wielogodzinnych awantur,
• rozmawiać, kiedy osoba jest pod wpływem,
• bez końca ratować przed konsekwencjami,
• składać gróźb, których nie zamierza się spełnić.

Dwa ostatnie punkty wymagają słowa wyjaśnienia. Ratowanie przed konsekwencjami, czyli spłacanie długów, usprawiedliwianie w pracy, sprzątanie po ciągach, wydaje się pomocą, ale w praktyce chroni nałóg: osoba uzależniona nie odczuwa skutków swojego zachowania, więc nie ma powodu go zmieniać. A groźby bez pokrycia uczą tylko jednego: że słowa rodziny nic nie kosztują. Lepiej postawić jedną granicę i jej dotrzymać, niż dziesięć razy zapowiadać odejście, które nie następuje.

Wspierać, nie żyć za kogoś

Jednocześnie pomoc nie oznacza przejmowania odpowiedzialności za drugiego człowieka. Rodzina może wspierać. Nie może jednak żyć za osobę uzależnioną: podejmować za nią decyzji, pilnować jej trzeźwości, kontrolować każdego kroku.

To rozróżnienie jest trudne, bo miłość podpowiada, żeby robić wszystko. Ale życie podporządkowane cudzemu nałogowi ma swoją nazwę: współuzależnienie. Bliscy osób uzależnionych często sami przestają spać, pracować i żyć, całą energię wkładając w kontrolowanie tego, czego kontrolować się nie da. W ZWROTNIKU praca z osobami współuzależnionymi to osobny obszar pomocy: nad granicami, emocjami i odzyskiwaniem własnego życia.

A jeśli ona nie chce terapii?

Możesz rozpocząć konsultację sam, jako bliski.

Czasami pierwszą osobą, która potrzebuje pomocy, jest właśnie członek rodziny. Konsultacja da Ci wiedzę o mechanizmach uzależnienia, pomoże ustawić granice i przygotować kolejne rozmowy. A doświadczenie pokazuje, że zmiana zachowania rodziny często porusza cały system: kiedy bliscy przestają ratować i zaczynają spokojnie nazywać rzeczywistość, osobie uzależnionej trudniej utrzymać iluzję, że problemu nie ma.

Warto też wiedzieć, jak wygląda pomoc, do której zachęcasz. Przeczytaj: Co dzieje się podczas pierwszego spotkania z terapeutą? - łatwiej zaproponować rozmowę, kiedy umiesz powiedzieć, czego bliski może się po niej spodziewać.

Zwrotnik | Profilaktyka, Terapia, Szkolenia