Dlaczego człowiek wraca do uzależnienia?

Jedno z najbardziej bolesnych pytań brzmi:

„Skoro już wiedziałem, że to mnie niszczy, dlaczego znowu to zrobiłem?"

Zadają je sobie osoby po nawrocie. Zadają je zrozpaczone rodziny. I bardzo często kryje się w nim oskarżenie: widocznie za słabo chciałem, widocznie jestem beznadziejny, widocznie on nas nie kocha.

Żadne z tych wyjaśnień nie jest prawdziwe. Nawrót nie zawsze oznacza brak wiedzy ani brak miłości. Człowiek może doskonale wiedzieć, jakie będą konsekwencje, a mimo to wrócić do starego sposobu radzenia sobie.

Dlaczego?

Uzależnienie pełni funkcję psychiczną

Bo uzależnienie może pełnić ważną funkcję psychiczną. Może pomagać: nie czuć, nie myśleć, odreagować, uspokoić się, poczuć siłę, zapomnieć, uciec, zyskać chwilową ulgę.

Przez lata nałóg był dla człowieka podstawowym narzędziem regulowania emocji, często jedynym, jakie znał. Kiedy więc po odstawieniu przychodzi kryzys, silny stres, konflikt, strata albo po prostu przewlekłe napięcie, psychika sięga po to, co zna najlepiej. Nie dlatego, że człowiek „chce się zniszczyć". Dlatego, że w trudnym momencie stary mechanizm jest szybszy niż nowy, który dopiero się buduje.

Dlatego sama wiedza:

„To mi szkodzi"

często nie wystarcza. Wiedza mieszka w chłodnej, racjonalnej części umysłu. Nawrót rozgrywa się gdzie indziej: w emocjach, w napięciu, w ciele. W momencie kryzysu argumenty przegrywają z ulgą dostępną od ręki. Potrzebne jest znalezienie innego sposobu radzenia sobie z tym, co wcześniej było regulowane przez uzależnienie. Piszemy o tym szerzej w artykule Uzależnienie to nie tylko używka. Co jest pod spodem?

Nawrót zaczyna się przed pierwszym kieliszkiem

W terapii uzależnień mówi się, że nawrót nie zaczyna się w momencie sięgnięcia po substancję czy grę. Zaczyna się dużo wcześniej, w myślach i drobnych decyzjach, które go przygotowują.

Typowe wczesne sygnały nawrotu to:

• narastające napięcie i drażliwość bez wyraźnego powodu,
• porzucanie tego, co wspierało trzeźwość: kontaktu z terapeutą, grupy, rytmu dnia,
• izolowanie się od ludzi, którzy wiedzą o problemie,
• idealizowanie przeszłości: „tak źle przecież nie było",
• testowanie siebie: wchodzenie w sytuacje i miejsca związane z nałogiem,
• myśl: „jestem już na tyle silny, że mogę kontrolować".

Rozpoznanie tych sygnałów u siebie to nie powód do paniki, tylko moment na reakcję: rozmowę, powrót do wsparcia, sięgnięcie po pomoc, zanim myśli zamienią się w działanie.

Nawrót jako informacja, nie wyrok

Nawrót warto więc traktować nie tylko jako „porażkę". Może być również informacją:

Co wydarzyło się wcześniej? Jakie emocje były obecne? Czego wtedy potrzebowałem? Czego nie potrafiłem zrobić inaczej?

Odpowiedzi na te pytania pokazują dokładnie to miejsce, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie okazały się za słabe. To bolesna wiedza, ale bezcenna: wskazuje, nad czym trzeba pracować dalej. W ten sposób nawrót, uczciwie przepracowany, wzmacnia zdrowienie zamiast je przekreślać.

To właśnie może stać się materiałem do pracy terapeutycznej.

Ważne jest jedno: nawrót przepracowuje się, wracając po pomoc, a nie tonąc we wstydzie. Wstyd jest najgorszym doradcą, bo każe się ukrywać, a ukrywanie się to paliwo nałogu.

Jak pracujemy z nawrotami w ZWROTNIKU

Zapobieganie nawrotom to osobny, ważny obszar naszego programu terapeutycznego. Obejmuje rozpoznawanie osobistych sygnałów ostrzegawczych, pracę nad emocjami i sytuacjami wysokiego ryzyka oraz budowanie planu na trudne momenty. Pracujemy też z osobami, które wracają do terapii po nawrocie, bez oceniania i bez traktowania powrotu jak porażki. Powrót po pomoc to nie krok wstecz. To dowód, że proces zdrowienia trwa.

Jeśli nawrót dotyczy Twojego bliskiego, przeczytaj także: Jak rozmawiać z osobą uzależnioną?