Nawrót w chorobie. Jak zapobiegać i co robić, gdy się zdarzy

Nawrót budzi wstyd i poczucie porażki. Warto jednak spojrzeć na niego inaczej: bardzo często jest częścią procesu zdrowienia, a nie jego końcem.

Poniżej o tym, skąd się bierze, jak rozpoznać go wcześnie, jak zmniejszać jego ryzyko i co zrobić, gdy już się wydarzy.

W skrócie

• Nawrót bywa częścią procesu zdrowienia, a nie jego przekreśleniem. Liczy się, co zrobisz dalej.
• Nawrót zaczyna się na długo przed sięgnięciem po substancję, najpierw w emocjach i myślach.
• Najlepszą ochroną jest plan: rozpoznane wyzwalacze, konkretne reakcje i osoby, do których się zwrócisz.
• Po złamaniu abstynencji najważniejsze jest szybkie sięgnięcie po pomoc, zamiast chowania się ze wstydem.

Nawrót to nie koniec

Zdrowienie z uzależnienia rzadko jest linią prostą. Zdarza się, że po okresie abstynencji przychodzi złamanie. To trudny moment, ale nie musi oznaczać, że cała dotychczasowa praca poszła na marne.

Kluczowe jest, co zrobisz dalej. Nawrót potraktowany jako lekcja, a nie wyrok, potrafi wzmocnić dalsze zdrowienie, bo pokazuje, gdzie leży słaby punkt.

Nawrót zaczyna się, zanim sięgniesz

Wbrew pozorom nawrót nie zaczyna się w chwili wypicia czy zażycia. Zaczyna się dużo wcześniej, a sięgnięcie po substancję to jego ostatni etap. Warto znać wcześniejsze.

Nawrót emocjonalny

Jeszcze nie myślisz o substancji, ale przestajesz o siebie dbać: zaniedbujesz sen, wsparcie, kontakt z ludźmi, tłumisz emocje. To grunt, na którym rośnie reszta.

Nawrót myślowy

Pojawia się wewnętrzny spór. Część Ciebie zaczyna tęsknić, wspominać, szukać okazji albo przekonywać, że ten jeden raz nie zaszkodzi.

Nawrót fizyczny

Dochodzi do sięgnięcia po substancję. To końcowy etap, którego dużo łatwiej uniknąć, reagując na dwa poprzednie.

Co zwiększa ryzyko

Do nawrotu popychają zwykle konkretne wyzwalacze. Warto je znać, żeby móc się przygotować:

• silny stres i trudne, tłumione emocje,
• powrót do miejsc i osób związanych z nałogiem,
• przekonanie, że ten jeden raz nie zaszkodzi,
• zaniedbanie wsparcia i dawnych nawyków dbania o siebie,
• samotność, izolacja i nuda,
• skrajne stany: zarówno kryzys, jak i euforia oraz poczucie, że problem już minął.

Szerzej o mechanizmach, które ciągną z powrotem, piszemy w tekście dlaczego człowiek wraca do uzależnienia.

Plan zapobiegania nawrotom

Najlepszą ochroną jest konkretny plan przygotowany na spokojnie, zanim przyjdzie trudny moment. Dobry plan zawiera:

• listę Twoich osobistych wyzwalaczy,
• gotowe reakcje na nie, na przykład: gdy poczuję napięcie, dzwonię do konkretnej osoby,
• osoby, do których możesz się zwrócić o każdej porze,
• codzienne nawyki chroniące trzeźwość: sen, ruch, kontakt, wsparcie,
• udział w terapii kontynuującej lub grupie wsparcia.

Plan spisany na kartce działa lepiej niż postanowienie trzymane w głowie, bo w trudnym momencie sięga się po gotowe rozwiązanie, a nie szuka go od zera.

Co robić po złamaniu abstynencji

Jeśli do złamania już doszło, najważniejsze jest jedno: nie zostawaj z tym sam i nie chowaj się ze wstydem. Im szybciej zareagujesz, tym łatwiej wrócić na właściwą drogę.

Skontaktuj się od razu z terapeutą, grupą wsparcia lub ośrodkiem. Potraktuj to jak sygnał, że plan wymaga wzmocnienia, a nie jak dowód, że nic się nie da. Jeden nawrót nie kasuje miesięcy pracy. Jak może wyglądać powrót do leczenia, opisujemy w ofercie ośrodka.

Rola bliskich

Nawrót to trudny moment także dla rodziny. Najbardziej pomaga spokojna obecność bez oskarżeń i zachęta do szybkiego sięgnięcia po pomoc. Karanie wstydem zwykle pogłębia ukrywanie, a to ono jest najgroźniejsze. Jak rozmawiać bez oskarżeń, piszemy w tekście jak rozmawiać z osobą uzależnioną.

Przykładowy plan na trudny moment

Plan zapobiegania nawrotom działa najlepiej, gdy jest konkretny. Przykład: gdy poczuję silne napięcie, najpierw dzwonię do wskazanej osoby. Jeśli nie odbierze, idę na spotkanie grupy albo wychodzę z sytuacji, która mnie kusi.

Chodzi o to, żeby w trudnej chwili nie zastanawiać się, co zrobić, tylko sięgnąć po gotowe rozwiązanie zapisane wcześniej na spokojnie.

Życie po nawrocie

Jeśli nawrót już się zdarzył, warto pamiętać, że nie kasuje dotychczasowej pracy. Wiedza, umiejętności i relacje zbudowane w trakcie zdrowienia zostają.

Powrót polega na jak najszybszym sięgnięciu po wsparcie, przyjrzeniu się, co zawiodło w planie, i wzmocnieniu tego punktu. Wielu osobom właśnie nawrót pokazał, nad czym jeszcze muszą popracować, i dzięki temu ich zdrowienie stało się trwalsze.

Obawiasz się nawrotu u siebie lub bliskiej osoby? Zadzwoń, pomożemy ułożyć plan i wesprzeć powrót do równowagi.